Krajobraz

Mongolia jest krajem śródlądowym o charakterze wyźynno - górzystym, leżącym w północno - wschodniej części Azji Centralnej. Obszar państwa wynosi 1566,5 tys. km kw. i jest 5-krotnie większy od Polski. Pod względem powierzchni zajmuje piąte miejsce w Azji, 18 miejsce na świecie. Mongolia graniczy na północy z Rosją na odcinku 3485 km , na południu z Chińską Republiką Ludową 4676,8 km . Ogólna długość granic wynosi 8161,8 km . Największa szerokość obszaru Mongolii wynosi 1253 km, a największa długość - ze wchodu na zachód - 2405 km . Ze średnią wysokością 1580 m. n.p.m. Mongolia należy do najbardziej górzystych krajów na świecie. Najwyższe góry Altaju Mongolskiego i jego przedłużenie - Altaju Gobijskiego ciągną się z północnego zachodu na południowy wschód na przestrzeni 1500 km . Środkowo - północną część Mongolii zajmują góry Changaj i Chentej. Między Altajem Mongolskim i Changajem położona jest Kotlina Wielkich Jezior. Wschodnie i południowo - wschodnie części kraju są równinne. Na południu Mongolii zaczyna się pustynia Gobi, pokryta glebami żwirowo - kamienistymi. Najwyższy punkt - szczyt Chuiten leży na wysokości 4362m. n.p.m. w górach Altaju Mongolskiego na zachodzie kraju, a najniższy - kotlina jeziora Chuchnuur,- na wysokości 560m. n.p.m. na wschodzie Mongolii. Prawie 10% obszaru jest zalesiona, szczególnie w zachodniej i północnej części kraju. `Mongolia jest krajem bogatym w rzeki i jeziora. W kraju można naliczyć prawie 4 tysiące rzek, których ogólna długość przekracza 76 tysięcy kilometrów. Najwięcej rzek jest na północy kraju, spływają one w kierunku Morza Arktycznego. Największa rzeka Selenge / na terytorium Mongolii 593 km /, z licznymi dopływami, w tym najdłuższy Orchon /1124 km / i wpadająca do niej Tuul /819 km /. Do zlewiska wschodniego /Pacyfiku / spływa Cherlen / 1090 km / , nad brzegami którego rodziło się imperium mongolskie. Rzeki Mongolii , przeważnie górskie odznaczają się dużą zmiennością poziomu wody i szybkim nurtem.W Mongolii jest ok. 3 tys. jezior, w tym ponad 80 ma powierzchnię przekraczającą 4 km kw. Duże jeziora Mongolii skupione są w Kotlinie Wielkich Jezior, w tym największe w Mongolii, słone, bezodpływowe jezioro Uws-nuur/3350 km kw./. Najgłębszym jest jezioro Chubsugul/ 2620 km kw./- 262m.- położone w górach Changaju.

Klimat

Klimat Mongolii jest wybitnie kontynentalny, suchy. Średnia roczna ilość opadów atmosferycznych waha się od 100 -150 mm na południu do 250 - 350 mm na północy. Duże amplitudy temperatur dobowych i rocznych. Szybkie i nagłe zmiany pogody. Zimą pogoda jest słoneczna i prawie bezwietrzna. Temperatury spadają wówczas na północnym zachodzie nawet do minus 50 C. Średnie miesięczne temperatury stycznia wahają się od minus 15 C na południu do minus 35 C na północnym zachodzie. Silne wiatry przychodzą wiosną. Powodują one powstawanie burz pyłowych. Lato trwa od czerwca do sierpnia. Średnie temperatury lipca 18 C na północy i do 26 C na południu. W dzień utrzymują się temperatury 25 - 35 C, w nocy zaś mogą spaść poniżej zera. Północna część kraju, o klimacie bardziej wilgotnym, pokryta jest bogatszą szata roślinną. Jedną z osobliwości klimatu Mongolii jest to, że ponad 250 dni w roku jest słonecznych.

Flora i fauna

Mongolia jest jednym z krajów Azji, którego faunę cechuje światowa sława. Dotyczy to przede wszystkim fauny stepów i pustyni Gobi. Mongolia leży na granicy dwu wielkich stref przyrodniczych – strefy lasu i strefy pustyń. Z tego względu na jej obszarze istnieją dogodne warunki do życia i rozwoju najróżniejszych zwierząt futerkowych, kopytnych i ptactwa. Wśród ok. 130 gatunków zwierząt występuje m.in. łoś, jeleń, maral syberyjski, trzy gatunki antylop stepowych, argal /dzika owca górska/, jangir/ dzika koza górska/, irwes(czyli pantera śnieżna), wilk, ryś, manul. Należy podkreślić, że na obszarze Gobi żyje wiele gatunków, które poza Mongolią prawie nie są spotykane. Należą do nich koń Przewalskiego (tachi), dziki wielbłąd (chawtgai), kulan, niedźwiedź gobijski (madzaalai). Występuje ponad 20 gatunków zwierząt futerkowych w tym szeroko rozpowszechniony bobak (tarbagan)-azjatycki rodzaj świstaka. Występuje tu także 370 gatunków ptaków wodnych, leśnych i stepowych, miedzy innymi w lesie drozdy, kosy, głuszec, żuraw czarny, w stepie myszołów zwyczajny, sęp kasztanowaty, orzeł stepowy, błotniak, jastrząb, sokół, kania, itp. W rzekach i jeziorach Mongolii żyje ok.60 gatunków ryb, m. in. jesiotr, biały łosoś, tajmień (hucho taimen) osiągający wagę 30 kg, okoń, lipień, sieja, lin, szczupak i mietus. Na terenie Mongolii występują 104 rodzin roślin, 596 rodzajów, 2260 gatunków, które jak gleby, rozłożone są według stref geograficznych. Lasy rosną na ogół w północnej części kraju i zajmują 15,2 mln. hektarów , czyli 9,6 % całej powierzchni. W lesie rośnie prawie 140 gatunków drzew i krzewów, 69,2 % całkowitej powierzchni lasów zajmują drzewa iglaste takie jak, modrzew, cedr, sosna, świerk, jodła. Z gatunków liściastych dominują brzoza, osika, topola, a z krzewów- czeremcha, , głóg, wiciokrzew, wierzba i inne. Flora Mongolii jest bardzo bogata w rośliny lecznicze. Z około 2660 gatunków roślin rosnących w Mongolii ponad 500 stanowią cenne surowce lecznicze używane we współczesnej medycynie.

Ustrój polityczny i administracyjny

Mongolia jest dziś krajem całkowicie demokratycznym, w którym władza pochodzi z wolnych wyborów, swobody obywatelskie są respektowane. Zgodnie z konstytucją z 12.02.1992 roku głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 4-letnią kadencję. Organem władzy ustawodawczej jest jednoizbowy parlament- Wielki Chural Państwowy, w którego skład wchodzi 76 deputowanych wybieranych w wyborach powszechnych na 4 lata. Władza wykonawcza należy do rządu, na czele którego stoi premier powoływany przez parlament. Kraj podzielony jest na 18 województw /ajmaków/ i 4 miasta wydzielone na prawach ajmaków tj. Ulaanbaatar, Darchan-uul /który zawiera miasto Darchan/, Orchon /z miastem Erdenet/ oraz Gobi-sumber / ze strefą wolnego handlu w mieście Czoir/. Ajmaki podzielone są na 324 somony, każdy aimak składa się z 12 - 16 somonów.

Gospodarka

Produkt narodowy brutto na 1 mieszkańca wynosi niecałe 500 USD. Najwyższy udział w tworzeniu PNB mają (szacunkowo) handel (36%), przemysł (30%), i rolnictwo (23%). Głównymi gałęziami przemysłu są górnictwo, przemysł lekki i spożywczy, a także energetyka i wytwórczość materiałów budowlanych.

Przemysł wydobywczy rozwija się w oparciu o bogate zasoby surowców mineralnych. W Mongolii występują złoża rudy żelaznej i metali nieżelaznych ( miedź, cynk, ołów, mangan, molibden ), węgla kamiennego i brunatnego oraz ropy naftowej, soli kamiennej, fluorytu, grafitu, azbestu, metali ziem rzadkich i szlachetnych, kamieni szlachetnych i półszlachetnych oraz wapieni. Zasoby te są jeszcze mało eksploatowane.

Wydobycie węgla wyniosło w 1995 r. ponad 7 mln t. Na węglu oparta jest produkcja energii. Ze względu na eksport dużą rolę odgrywa wytwórczość miedzi. Złota uzyskanano w 1995 roku 4,5 tony, z czego połowę eksportowano. Przemysł lekki obejmuje głównie zakłady obróbki skór i wełny. W przemyśle spożywczym główne miejsce zajmuje produkcja mięsa, mleka, i mąki.

Przemysł materiałów budowlanych to przede wszystkim cementownia, cegielnia, oraz kombinaty cegły silikatowej.

W mieście Darchan oddano do użytku w 1994 roku zakłady metalurgiczne. Ważnym ośrodkiem przemysłowym w Mongolii jest też Erdenet. Tam znajdują się m.in. kombinat miedziowo-molibdenowy i fabryka dywanów.

Na produkcję rolną składa się przede wszystkim hodowla ( ok. 75 proc.). Pogłowie zwierząt w 1998 r. wyniosło 32,6 mln sztuk, z tego 14,6 mln sztuk było owiec, 11.0 mln kóz, 3,7 mln bydła rogatego, 3,0 mln koni, 0,35 mln wielbłądów. Na terenach wysokogórskich hodowane są jaki i ich hybrydy - chajnaki. Rozpoczęto na większą skalę hodowlę trzody chlewnej, drobiu, zwierząt futerkowych i reniferów. Mongolia produkuje rocznie ok. 8 mln sztuk skór, 30 tys. t wełny i puchu oraz 160 tys. t mięsa.

Głęboki kryzys panuje w produkcji roślinnej. Zbiory zbóż wyniosły w 1998 roku 217,6 tys. t, podczas gdy w połowie lat 80-tych sięgały nawet 900 tys. t. Produkcja ziemniaków i warzyw wyniosła odpowiednio 4,3 tys. i 19.5 tys. t.

Mongolia ma słabo rozwiniętą infrastrukturę. Łączna długość linii kolejowych wynosi zaledwie 1815 km, a dróg asfaltowych 1600 km. Dwie trzecie przewozów to transport samochodowy.

Najdłuższą drogą o znaczeniu państwowym, która zajmuje również pierwsze miejsce pod względem natężenia ruchu, to Ulgij - Chowd - Cecerleg - Ulaanbaatar - Undurchaan - Czojbalsan, przebiegająca równoleżnikowo przez cały terytorium kraju. Z punktu widzenia handlu zagranicznego ważna jest trasa Suchbaatar (przy granicy z Rosją) - Ulaanbaatar - Zanyn Uud (na granicy z ChRL). Niemal identycznie przebiega tzw. transmongolska linia kolejowa.

Największą linią lotniczą są Mongolskie Linie Lotnicze (MIAT), które oferują przewozy pasażerów i ładunku wewnątrz kraju , jak również zagranicą. MIAT prowadzi regularnie loty do 10 miast w 7 krajach Azji i Europy takich jak: Berlin, Moskwa, Alma-Ata, Irkutsk, Ulan-Ude, Beijing, Hohhot, Osaka, Seoul, i Frankfurt.

Wszystkie miasta i somony są połączone liniami telefonicznymi długość, których sięga ponad 30 000 km. Istnieją 325 AST z wydajnością 100 000 linii telefonicznych w swej sieci. Liczba telefonów przekracza 60 sztuk na 1000 mieszkańców. Ze względu na liczne inwestycje z udziałem kapitału zagranicznego można zauważyć szybką poprawę w dziedzinie telekomunikacji. W Mongolii 3 firmy mają autoryzację rozprowadzania telefonów komórkowych w sieci GSM.