Wstęp
Kultura mongolska ma tysiącletnią historię. O jej wysokim poziomie świadczą odkrycia archeologiczne znalezione na terenie Mongolii miedzy innymi kurhany z pięknymi wyrobami tkackimi i dywanami, wyrobami z brązu i złota, pochodzącymi z I w. p.n.e. stanowiące cmentarzysko arystokracji Hunów, nienaruszone piece garncarskie, fragmenty fresków o tematyce buddyjskiej wykopane w Charchorinie, pod fundamentami XIII-wiecznego pałacu Ugedeja (syna Czyngis-chana) oraz malowidła naskalne, tkaniny dekoracyjne, ozdoby damskie i elementy kunsztownej zbroi wojowników. Niektóre ze znalezisk liczą po ponad 2 tys. lat, jak np. płytka z białego brązu, z wyrytymi na niej dwoma końmi, znaleziona podczas robót ziemnych w miejscowości Salchit w 1977 roku. Wiekowym, dochowanym do naszych czasów historiograficznym utworem, a także znakomitym zabytkiem średniowiecznego piśmiennictwa ludów stepowych Azji Centralnej jest „Tajna historia Mongołów”.
Ten wierszowany utwór o objętości 1,5 tysiąca wierszy przedstawia życie i działalność Czyngis-chana oraz jego pierwszego następcy- Ugedeja na szerokim tle wydarzeń, warunków bytowania, tradycji i obyczajów szczepów pasterskich Mongolii w opowieściach i legendach. Został ukończony w 1240 r, i jest tylko o 15 lat młodszy od najstarszego zabytku mongolskiego-inskrypcji na kamieniu ( z 1225 r.), znalezionym w południowej Syberii. Tajna historia nie jest jedynym zabytkiem historiograficznym dawnej Mongolii. Były inne utwory, np. Biała historia (Cagaan tuuch), do naszych czasów jednak nie zachowało się prawie nic. Istnienie tych zabytków wyraźnie potwierdził historyk perski Raszid ed-Din, w swojej bibliografii.
W późniejszych wiekach -aż do początku XX - rozpowszechnianiu się i umacnianiu lamaizmu towarzyszy rozwój kultury o tematyce religijnej: architektury związanej z budownictwem świątyń i klasztorów, których w pocz. XX w. w Mongolii było ok. 750, sztuk plastycznych - znane są piękne odlewy bogini Tary, wykonane przez Dzanabadzara, piśmiennictwa dogmatyczno- -kanonicznego uprawianego w klasztorach, a nawet coś w rodzaju tańca czy teatru religijnego - cam. Charakterystyczną formą sztuki z tym związanej są maski taneczne złych i dobrych bogów, w których lamowie występowali w camie
