Pogoda w Ułan Bator
aspekty gospodarcze
Liberalizacja handlu była głównym kierunkiem mongolskich reform podczas przejścia od gospodarki scentralizowanej do gospodarki wolnorynkowej. Jako tego skutek wszyscy mieszkańcy Mongolii mają prawo prowadzić działalność gospodarczą i posiadają prawo swobodnego handlu, także zagranicznego. Według stanu na rok 1999 istniały 23820 zarejestrowanych podmiotów, które wygenerowały 761,4 mln dolarów łącznego obrotu z zagranicą, co stanowiło 75% PKB. Mongolia utrzymywała w ciągu ostatniego kontakty eksportowe z 60 krajami, a import przeprowadzony był z 75 krajów. Powyższe fakty ilustrują, że handel zagraniczny stał się jednym z głównych czynników przyczyniających do wzrostu bogactwa narodowego. Pomimo tego, nadal konieczne są działania sprzyjające stosunkom gospodarczym, zarówno w zakresie wewnętrznym jak i zagranicznym.
Polityka handlu zagranicznego
Polityka handlu zagranicznego Mongolii jest skupiona w pierwszym rzędzie na promowaniu wymiany gospodarczej i zapewnieniu korzystnych warunków:
· promocji rozwoju narodowego przemysłu i usług;
· korzystnego użycia i dystrybucji narodowych środków finansowych;
· powiększenia udziału mongolskiego eksportu na rynku światowym;
· zapewnienia korzystniejszego bilansu handlowego z zagranicą;
· utrzymania czystego i konkurencyjnego środowiska;
· zróżnicowania narodowej produkcji i jej produktów;
· poprawienia dystrybucji i zapasów produktów i dóbr na rynku krajowym;
· powiększenia obrotu handlowego;
· prowadzenia narodowej polityki bezpieczeństwa w zakresie ochrony środowiska i zdrowia obywateli.
Ostateczny cel mongolskiej polityki handlu zagranicznego ma wypromować możliwy do udźwignięcia rozwój społeczny i gospodarczy oraz poprawienie standardu życia mieszkańców Mongolii.
Głównymi kierunkami polityki jest:
- oparcie priorytetów handlu zagranicznego w „Strategii bezpieczeństwa narodowego” i „Strategii polityki zagranicznej”;
- zapewnienie bezpieczeństwa ekonomicznego państwa i przeciwdziałanie zdominowania przez inną, szczególnie sąsiednią, gospodarkę;
- przeciwdziałanie siłom zewnętrznym kierującym Mongolię na tory państwa surowcowego.
Mongolia kształtując, rozwijając, przekształcając i wprowadzając politykę handlową stosuje następujące zasady:
· Wzmacnianie gospodarki i zapewnienie bezpieczeństwa ekonomicznego.
· Powiązanie z celami i przedmiotami polityki handlu zagranicznego. Decyzje dążą do uregulowania handlu przez rząd i organizacje pozarządowe w ramach prawnych możliwości wyznaczonych założeniami strategii politycznej.
· Uwzględnienie trendów funkcjonujących w relacjach handlu światowego, kontynuacja polityki liberalizacji handlu i utrzymanie kontaktów handlowych na zasadach wzajemnej równoprawności i korzystnej współpracy dla zapewnienia wzrostu gospodarki narodowej. Jednak uwzględniając fakt, że firmy utworzone i funkcjonujące w środowisku wolnorynkowym i konkurencyjnym mają większe szanse utrzymania się na rynku niżeli te, które funkcjonują w systemie protekcjonistycznym, rząd stawia na politykę pełnej otwartości i konkurencji gospodarki.
· Wprowadzenie reguł funkcjonowania WTO, jego celów i systemu prawnego. Dzisiaj, kiedy WTO dostarcza równoprawnych regulacji wielostronnego handlu, rozszerza rolę i działania dyplomacji w sprawach handlowych w ramach międzynarodowych stosunków, istnieje konieczność skoordynowania działań ze Światową Organizacją Handlu. Mongolia jako aktualny członek WTO unika podejmowania działań skierowanych przeciw procesom ustanowionym w ramach WTO.
· Współpraca powinna być wprowadzana w ścisłej korelacji z gospodarką narodową i jej kierunkami rozwoju.
· Gwarancje przejrzystości i otwartości handlu, prowadzenie dostatecznie klarownej i konsekwentnej polityki informacyjnej skierowanej do środowisk biznesu. W odniesieniu do rozwoju handlu zagranicznego i kontaktów gospodarczych, rząd kieruje się polityką zapewnienia stabilności prawa wewnętrznego i regulacji handlowych, stworzenie środowiskom biznesowym najkorzystniejszych warunków prowadzenia działalności.
Współpraca multilateralna i regionalna
Polityka zagraniczna Mongolii zawsze dążyła w rozszerzenia handlu i współpracy gospodarczej ze wszystkimi krajami. W celu rozszerzenia rynków zbytu dla mongolskich towarów i usług konieczna jest promocja wysoko rozwiniętych technologii i produktów wysokiej jakości. Mongolia nie ogranicza swoich wysiłków do współpracy dwustronnej w celu utrzymania najbardziej korzystnych kontaktów ekonomicznych. Mongolia stała się 134-tym członkiem WTO, co powoduje, że każdy towar i usługa powstała w Mongolii ma nieskrępowany dostęp do rynków pozostałych członków. Jest to już widoczne poprzez napływ inwestycji zagranicznych mających służyć głównie produkcją przeznaczoną na eksport. Mongolski rząd wykorzystuje ramy prawne, które dostarczył system WTO dla poparcia i rozwoju eksportu, zapewnienia dostępu towarów i usług do rynków państw członkowskich na równych, nie dyskryminujących zasadach i uniknięcia barier handlowych. Prowadząc nakreśloną powyżej działalność, rząd stwarza filar dla mongolskiego handlu w wymiarze regionalnym i światowym.
Wymiana handlowa
Wymiana handlowa w 2002 roku wyniosła 1214,8 mln dolarów, w tym eksport wynoszący 524 mln dolarów (43,1% wymiany handlowej, wzrost ok. 0,5% w porównaniu). Deficyt wymiany zagranicznej wynosi około 14% PKB. W porównaniu z rokiem poprzednim wymiana handlowa wzrosła o 55,5 mln dolarów, lecz wiąże się to wyłącznie ze wzrostem importu o tę kwotę, co także przyniosło wzrost deficytu wymiany handlowej o 50,6 mln dolarów (wzrost o 43,5% w porównaniu z rokiem poprzednim).
Tabl. 2. Wymiana handlowa Mongolii z zagranicą (wartości w mln dol. USA)
0cm 0cm 0cm 0cm'>
1990
1995
1996
1997
1998
1999*
2000*
2001*
2002*
Wymiana handlowa
1584,7
900,3
875,2
919,8
848,4
947,0
1150,3
1159,2
1214,8
Eksport
660,7
511,6
424,3
451,5
345,1
454,2
style='font-size:10.0pt;font-family:"Courier New";color:#336600;mso-ansi-language:
EN-US'>535,8
521,5
524,0
Import
924,0
388,7
450,9
468,3
503,3
512,8
614,5
637,7
690,8
Saldo
-263,3
122,9
-26,6
-16,8
-158,2
-58,6
-78,7
-116,2
-166,8
Źródło: Opracowanie własne na podst. Gadaad hudaldaany gaalijn statistikijn medee. UB 1995-2002; Mongol Ulsyn Undesnii Statistikijn Gazar (National Statistical Office of Mongolia), Mongol Ulsyn Statistikijn Emhtgel (Mongolian Statistical Yearbook). UB 1995-2002.
Rys. 1. Wymiana handlowa Mongolii z zagranicą
*dane z Mongolskiego Rocznika Statystycznego
W 1990 roku deficyt wymiany handlowej wyniosło 266,3 mln dolarów, lecz w latach 1993-1995 saldo było dodatnie (1993r. – 3,9 mln dolarów; 1994 r. – 124,0 mln dolarów; 1995r. – 122,9 mln dolarów). Spadek wartości eksportu wynikła z malejących cen miedzi, złota, kaszmiru na rynkach światowych.
Eksport
W 2002 roku eksport wyniósł 524 mln dolarów, co daje wzrost o 0,5% w porównaniu z rokiem poprzednim. W ramach eksportu „sprzedaż w twardej walucie” wyniosła 405 mln (77,3% ogółu eksportu) dolarów, sprzedaż w ramach transakcji barterowych wyniosła 20 mln dolarów, a reeksport towarów przyniósł 95 mln dolarów (aż 18,2% ogółu eksportu). Mongolia przeprowadziła w 2002 roku eksport do 60 krajów, w tym Chiny (41,5%), Rosja (9,2%), USA (31,6%), Australii (3,4%), Korei Południowej (4,3%). Ponad 90% eksportu przeprowadzono z tymi właśnie krajami.W ostatnim roku 31,1% eksportu dotyczyło surowców mineralnych, sprzedaż tekstyliów stanowił 27,7% wartości eksportu. Innymi eksportowanymi towarami były produkty pochodzenia zwierzęcego (6,1%), złoto (22,8%), skóry zwierzęce i towary pochodne (8,8%).
Tabl. 3. Udział w eksporcie Mongolii – wyszczególnienie branż (dane proc.)
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
Produkty górnicze i hutnicze
58,6
58,9
55,7
45,2
40,9
39,7
39,6
Produkty włókiennicze, odzież
15,5
23,5
21,3
22,5
35,5
42,1
38,1
Skóra i produkty skórzane
4,3
4,7
5,9
8,0
8,4
9,2
13,1
Zwierzęta żywe, produkty zwierzęce i roślinne, żywność
3,2
4,1
4,7
6,4
6,8
4,9
6,1
Metale, produkty metalowe
3,1
3,5
4,8
3,1
2,3
1,3
1,1
Inne
15,3
5,3
7,5
14,8
6,1
2,8
2,0
Źródło: Opracowanie własne na podst. Gadaad hudaldaany gaalijn statistikijn medee. UB 1995-2002; Mongol Ulsyn Undesnii Statistikijn Gazar (National Statistical Office of Mongolia), Mongol Ulsyn Statistikijn Emhtgel (Mongolian Statistical Yearbook). UB 1995-2002.
Przez pierwsze 8 miesięcy 2003 roku eksport wyniósł 339,8 mln dolarów, co stanowi wzrost o 7,3% w porównaniu do tego samego okresu roku poprzedniego
Import
Całkowity import w 2002 roku wyniósł 690 mln dolarów, z czego płatności dolarowe stanowiły 491 mln dolarów (71,2% wartości importu), towaru podlegające reeksportowi – 81 mln dolarów (11,8%), towary w formie kredytu towarowego – 33 mln dolarów (4,9%) i towary sprowadzone w formie inwestycji zagranicznych – 29 mln (4,3%).Mongolia przeprowadziła w 2002 roku import z 75 krajów, w tym Chiny (20,2%), Rosja (34,4%), USA (3,4%), Japonia (6,2%), Korea Południowa (12,5%) oraz Niemcy (4,4%). Ponad 80% importu przeprowadzono z tymi właśnie krajami.
Rys. 2. Import Mongolii w 2002 roku
Tabl. 4. Udział w imporcie Mongolii – wyszczególnienie partnerów (dane proc.)
0cm 0cm 0cm 0cm'>
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
Rosja
52,0
34,3
47,4
29,8
29,2
30,4
35,4
34,4
Chiny
10,1
14,6
10,5
11,6
13,4
19,3
18,8
20,2
Japonia
11,5
17,5
6,6
11,8
22,4
14,5
8,8
6,2
Korea Południowa
5,2
4,0
3,6
7,5
7,1
9,3
9,1
12,5
USA
3,6
2,5
6,4
7,2
6,1
3,6
2,3
3,4
Niemcy
3,8
4,7
3,5
5,1
4,6
4,1
4,8
4,4
Singapur
1,9
2,9
3,1
3,4
1,8
1,7
1,6
1,6
Inne
11,9
19,5
19,5
23,6
15,4
18,8
19,2
17,3
Źródło: Opracowanie własne na podst. Gadaad hudaldaany gaalijn statistikijn medee. UB 1995-2002; Mongol Ulsyn Undesnii Statistikijn Gazar (National Statistical Office of Mongolia), Mongol Ulsyn Statistikijn Emhtgel (Mongolian Statistical Yearbook). UB 1995-2002.
Głównymi towarami importowymi w 2002 roku były sprzęt mechaniczny i elektryczny (19,5% wartości importu), produkty i surowce mineralne (19,2%), produkty ropopochodne (9,2%), produkty spożywcze (8,2%), samochody, samoloty i części do nich (10,9%), tekstylia (12,2%), metale i produkty metalowe (8,4%), produkty chemiczne (5,0%)
Tabl. 5. Udział w imporcie Mongolii – wyszczególnienie branż (dane proc.)
0cm 0cm 0cm 0cm'>
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
Rosja
52,0
34,3
47,4
29,8
29,2
30,4
35,4
34,4
Chiny
10,1
14,6
10,5
11,6
13,4
19,3
18,8
20,2
Japonia
11,5
17,5
6,6
11,8
22,4
14,5
8,8
6,2
Korea Południowa
5,2
4,0
3,6
7,5
7,1
9,3
9,1
12,5
USA
3,6
2,5
6,4
7,2
6,1
3,6
2,3
3,4
Niemcy
3,8
4,7
3,5
5,1
4,6
4,1
4,8
4,4
Singapur
1,9
2,9
3,1
3,4
1,8
1,7
1,6
1,6
Inne
11,9
19,5
19,5
23,6
15,4
18,8
19,2
17,3
Źródło: Opracowanie własne na podst. Gadaad hudaldaany gaalijn statistikijn medee. UB 1995-2002; Mongol Ulsyn Undesnii Statistikijn Gazar (National Statistical Office of Mongolia), Mongol Ulsyn Statistikijn Emhtgel (Mongolian Statistical Yearbook). UB 1995-2002.
Import przez pierwsze 8 miesięcy 2003 roku wyniósł 524,7 mln dolarów, co stanowi wzrost o 22% w stosunku do roku poprzedniego.
Transfery
Transfery w 2002 roku stanowiły 9,7% wartości PKB. W transferach 59,8% stanowi wymiana handlowa, a 22% stanowi wartość świadczonych usług, 16,4% transferów to wartość przelewów pieniężnych. W 2002 roku wartość transferów wyniosła 64,4 mln dolarów, co stanowi 5,8% PKB.
Pomimo spadku cen surowców eksportowych Mongolii (miedzi, kaszmiru) w 2002 roku, należności napływające ze sprzedaży innych towarów (głownie złota) i przelewy prywatne wyrównały poziom transferów. Z roku na rok wzrasta liczba przelewów prywatnych pochodzących od osób pracujących i studiujący poza granicami kraju. Sytuacja uległa zmianie po wprowadzeniu nowych metod zarządczych w mongolskiej bankowości i zintegrowaniu jej z systemami ogólnoświatowymi.
Należy zaznaczyć, że dopiero rozpoczęto badanie wielkości transferów z racji nierozwiniętego systemu bankowego, a nie są jeszcze ujęte w mongolskim roczniku statystycznym za rok 2002. Wszelkie wielkości opierają się jedynie na szacunkach niezależnych firm badawczych.
Napływ środków kapitałowych
Pomoce i pożyczki
Na początku lat 90-tych XX-wieku Mongolia znalazła się w bardzo trudnej sytuacji finansowej z racji zapaści gospodarczej – w ciągu trzech lat od 1990 roku PKB zmalał ponad dwukrotnie. Japonia jako pierwsza dostrzegła to i zaapelowała do innych państw o wsparcie dla Mongolii. Od tamtej pory regularnie odbywają się spotkania państ-darczyńców Mongolii. W lipcu 2002 roku odbyło się w Ulaanbaatar 9-te spotkanie (6 spotkań odbyło się w Tokio, 2 w Ulaanbaatar, 1 w Paryżu), udział wzięły 44 państwa i 17 organizacji pozarządowych. W ramach pomocy na 2002 roku obiecano łącznie 333 mln dolarów, z czego 55% to kredyty preferencyjne, a pozostałe 45% to pomoc bezzwrotna. Spośród dotychczas udzielonych pomocy, rząd Mongolii wykorzystał 81,4% udostępnionych środków.
Wykorzystane pożyczki zagraniczne w latach 1990-2002 wyniosły ok. 2,1 mld dolarów (przyznano 2,9 mld dolarów), z czego 1,2 mld dolarów to pożyczki a 900 mln dolarów to pomoce bezzwrotne. Daje to około 800 dolarów wykorzystanych pożyczek i pomocy per capita. Około 32% zaciągniętych pożyczek i pomocy pochodzi z Azjatyckiego Banku Rozwoju, 21% ze strony rządu japońskiego, 12% łącznie ze strony rządów Rosji, Chin, Niemiec, Norwegii.
Pomoc dotychczas zaoferowana obejmuje pomoce bezzwrotne (towarowe, usługowe, jak i gotówkowe) i kredyty preferencyjne (długookresowe kredyty gotówkowe lub towarowo-usługowe oprocentowane niewiele ponad skalę inflacji).
Otrzymane pomoce bezzwrotne i pożyczki Mongolia wykorzystuje w trzech głównych celach – projekty priorytetowe (infrastruktura energetyczna, komunikacyjna, telekomunikacyjna, dziedziny socjalne i edukacyjne, rozwój rolnictwa i ochrony środowiska), bilansowanie ujemnej wymiany handlowej i pomoc techniczna.
Tabl. 6. Zestawienie wykorzystania pomocy i pożyczek otrzymanych (wartości w mln tugrików)
Projekty priorytetowe
Bilansowanie wymiany handlowej
techniczna
Suma
1991
14,8
74,4
6,5
95,7
1992
24,7
101,5
21,8
148,0
1993
30,2
135,4
41,0
206,6
1994
47,1
74,7
51,2
173,0
1995
88,9
76,2
60,9
226,0
1996
117,5
42,7
50,0
210,2
1997
105,0
91,4
70,8
267,2
1998
114,2
34,9
52,6
201,7
1999
114,0
34,2
60,0
208,2
2000
70,7
37,8
52,0
160,5
Suma
50,5
703,2
466,8
1897,1
Źródło: D. Galsandordż, H. Bud, Mongol Ulsyn edijn zasgijn gadaad harilcaany towcz (1921-2000). UB 2001, s. 164.
W 2002 roku Mongolia spłaciła dług w wysokości 21,5 mln dolarów, a do spłaty pozostał jeszcze dług w wysokości 88,9 % PKB. Struktura wierzycieli:
- 19,5% mongolskiego zadłużenia zostało udzielone przez Rosję,
- 13,9% - Japonia,
- 5,1% - Niemcy.
Do grupy podmiotów-donatorów Mongolskiego wchodzi także wiele instytucji międzynarodowych, m.in.: Azjatycki Bank Rozwoju (ABR), Bank Światowy, Unia Europejska, ONZ, Międzynarodowy Fundusz Walutowy. Od Azjatyckiego Banku Rozwoju Mongolia otrzymała 486 mln dolarów w latach 1991-2002 – fundusze wykorzystano w 115 projektach, tj. programy restrukturyzacji sektora finansów, programy modernizacji infrastruktury, programy rozwoju rolnictwa oraz naprawy instytucji ubezpieczeń społecznych.
Od latach 2001-2002 ABR przekazał 80 mln dolarów oraz 3,6 mln dolarów w postaci pomocy technicznej i przekazanego sprzętu. Pomocy z tychże lat skierowano na rozwój mieszkalnictwa. Programy rozwoju budownictwa mieszkaniowego został wprowadzony po raz pierwszy, a stało się to konieczne z racji trudnej sytuacji mieszkaniowej (niedobór mieszkań; w latach 90-tych budownictwo mieszkalne niemal zanikło).
Bank Światowy jest drugim donatorem pod względem niesionej pomocy, od 1990 roku finansuje 8 projektów makroekonomicznych. Mongolia wykorzystała dotychczas 175 mln dolarów z udostępnionych 300 mln dolarów. Średniorocznie Mongolia wykorzystuje 25-30 mln dolarów z funduszy BŚ.
Mongolia stała się członkiem Europejskiego Banku Odbudowy i Rozwoju w 2000 roku, po czym bank ten utworzył Fundusz Współpracy z Mongolią, który jest instytucją skierowaną wyłącznie do obsługi pomocy i pożyczek dla społeczeństwa mongolskiego. Głównie dzięki Niderlandom, Luksemburgowi i Japonii, pomysłodawcom funduszu, Europa wspomaga przekształcanie sektora finansowo-bankowego, infrastruktury i prawa mongolskiego.
Wśród europejskich donatorów warto wymienić także Niemcy, które są największym darczyńcą z Unii Europejskiej. Sumarycznie do 2002 roku kraj ten bezzwrotnie przekazał 153,4 mln Euro, a także daje ogromną pomoc naukową i oświatową. W latach 2003-2004 zobowiązano się do przekazania 21 mln Euro na ustabilizowanie systemu wolnorynkowego, ochronę środowiska, wykorzystanie zasobów naturalnych i rozwoju systemu energetycznego - z czego 16,5 mln zostanie przekazana bezzwrotnie.
Pomiędzy rządem Mongolii a rządem Hiszpanii została podpisana umowa stanowiąca rozbudowę i rozwój największej w Mongolii oczyszczalni ścieków. Pomysł i inicjatywa pochodziła od strony hiszpańskiej.
Japonia jest największym darczyńcą Mongolii. Japończycy do dziś uważają, że są wspólnego pochodzenia z Mongołami, czy wręcz wywodzą się od plemion mongolskich. Stąd wynikają dobre stosunki mongolsko-japońskie. Warto w tym miejscu wspomnieć o występowaniu wśród Japończyków zjawiska medycznego, tzw. „plamy mongolskiej”, charakterystycznej dla ludów mongolskich. Do utrzymania dobrych kontaktów przyczyniają się głownie osoby i sprawy apolityczne wiążące nasze narody, wymiana naukowa, oświatowa i kulturowa.
Japonia kieruje do Mongolii szeroką pomoc, zarówno finansową jak i technologiczną. Celami są zwykle przekształcenia strukturalne, a jedynie w małej części pomoc socjalna. W ogóle transferów istotną pozycję obejmuje pomoc bezzwrotna, a część pozostała – pożyczki – są przekazywane na preferencyjnych zasadach. Są one długoterminowe i bardzo nisko oprocentowane. Pomoc japońska jest szacowana na 40% ogólnej, ogólnoświatowej pomocy dla Mongolii.
Do 2000 roku wartość całkowitej pomocy japońskiej osiągnęła wartość 105 mld jenów, w tym 50,5 mld jenów bezzwrotnych pomocy i 36,1 mld preferencyjnych pożyczek.
Tabl. 7. Zestawienie pomocy i pożyczek udzielonych przez Japonię (wartości w mld Jenów)
0cm 0cm 0cm 0cm'>
Pomoc bezzwrotna
Pożyczki preferencyjne
Pomoc techniczna
(głownie towarowa)
Suma
1991
3,308
4,836
0,402
8,546
1992
3,908
2,459
0,681
7,048
1993
4,535
3,321
1,810
9,666
1994
5,905
4,753
2,272
12,930
1995
5,825
4,493
2,337
12,655
1996
4,803
5,827
1,813
12,443
1997
5,046
4,298
1,933
11,277
1998
5,275
0
2,465
7,740
1999
5,356
0
2,443
7,799
2000
6,480
6,139
2,40
15,010
Suma
50,5
36,1
18,5
105,100
Źródło: B. Serdźaw, Mongol Japony harilcaa, XX zuuny suulijn hagast. UB 2003, s. 98.
Japońskie pożyczki napływają do Mongolii począwszy od 1991 roku, gdy podpisano pierwszą umowę w tej sprawie. Wszystkie udzielone zostały na okresy 25-40 lat, ze stopą 0,75%-2,6%. Udzielone zostały na realizację wyszczególnionych projektów, a przekazane głównie w formie towarów i usług (patrz tabl.7).
Tabl. 8. Kredyty japońskie w towarach i usługach.
Data
Pożyczki preferencyjne
Kwota w mld. jenów
Okres
w latach
%
29.10.1991
Kredyt towarowy
4,836
30
1,0
5.02.1993
Kredyt towarowy
2,459
25
1,0
25.11.1993
Projekt kolejowy, I etap
3,321
30
1,0
25.01.1995
Projekt kolejowy, II etap
4,753
30
2,6
20.10.1995
Projekt modern. IV elektrowni w UB,
I etap
4,493
30
2,3
25.02.1997
Projekt modern. kopalni w
Sziwee-Owoo, I etap
5,827
30
2,3
10.02.1998
Projekt modern. kopalni w
Sziwee-Owoo, II etap
4,298
30
2,3
2001 rok
Projekt modern. IV elektrowni w UB,
II etap
6,139
40
0,75
Suma
36,126
Źródło: Dż. Ujanga, Japony Zasgijn gazraas Mongold olgoson zeel. (Loans provided to Mongolia by Japanese Government). „Olon uls sudlal” setguul, UB 2003, nr 2, s. 38.
Inwestycje
W latach 1990-1993 spadek PKB oscylował przy 20 procent rocznie. Od 1994 roku PKB zaczął rosnąć, a w 2002 roku wyniósł 1,2 mld dolarów wzrastając o 3,9% w porównaniu do roku poprzedniego.
W 1991 roku przyjęto pierwsze prawo prywatnej własności, lecz dopiero w 2002 roku przyjęto nowy kodeks „Prawo ziemi”, który jako pierwszy sankcjonował własność prywatną ziemi w obszarach zurbanizowanych. Ma to bezpośrednie przełożenie na inwestycje zagraniczne, które dotychczas były prowadzone na niepewnych podstawach prawnych. Przez to dotychczasowe inwestycje nie napływały w wystarczającym wymiarze i nie wykorzystywały swego potencjału. Znamienna może być sprawa grupy inwestorów koreańskich, którzy zgłaszali chęć szerokich inwestycji w rolnictwo, które jednak były mało stabilne z racji prawnych.
W roku 1991 przyjęto także ustawę wprowadzającą prywatyzację. Lata 1991-1996 są określane mianem „wielkiej prywatyzacji” z racji zasięgu i powszechności procesów prywatyzacyjnych, prywatnego właściciela znalazły 344 fabryki, 572 zakładów (łącznie 916 obiektów), co przyniosło 10,9 mld dolarów. W tych samych latach funkcjonowała tzw. „mała prywatyzacja” – sprywatyzowano 2451 małych zakładów.
Na koniec 2002 roku zostało zarejestrowanych w Mongolii 475 nowych spółek akcyjnych i 387 spółek kapitałowych z ograniczoną odpowiedzialnością kapitałem zagranicznym. Łącznie lata 1990-2003 (stan na 1 maja 2003 roku) przyczyniły się do napływu inwestycji z 70 krajów, a powstało łącznie 2584 firm, które zainwestowały 828,9 mln dolarów:
· 32% tych firm miało pełny udział zagraniczny,
· 68% było spółkami joint-venture.
W latach 1996-1999 Mongolia otrzymała pomoc z Banku Światowego i Azjatyckiego Banku Rozwoju na programy restrukturyzacyjne i rozwojowe sektora bankowego, co pozwoliło zmodernizować ten sektor i wprowadzić nowoczesne systemy zarządcze. Przełożyło się to bezpośrednio na falę prywatyzacji banków mongolskich w ostatnich latach - większość udziałów przejęli inwestorzy z zagranicy, np.:
- Hudaldaa Hogdżliin Bank – 76% akcji przejął Banco Comerciale Lugano, 24% akcji posiadł Gerard Metals Co., zarząd prowadzony jest przez ING;
- Haan Bank – został w całości sprzedany japońskiej spółce HS Securities za 6,8 mln dolarów.
Aktualnie na rynku mongolskim funkcjonuje 16 banków, 70 prywatnych instytucji finansowych, 140 spółdzielczych kas finansowych i 850 lombardów.
W 2002 roku firma analityczno-konsultingowa „Standard and Poor’s” podwyższyła Mongolii rangę wiarygodności z C do B+.
Najliczniejsze są inwestycje w branży handlowo-gastronomicznej (489 podmioty zagraniczne), następnie reprezentowane jest budownictwo (270), i przemysł ciężki (górnictwo, wydobycie i hutnictwo 202), przemysł spożywczy (159), przemysł lekki (146) i przetwórstwo surowców zwierzęcych (142).
Tabl. 9. Struktura branżowa inwestycji zagranicznych (udział wartościowy):
0cm 0cm 0cm 0cm'>
1.
Przemysł ciężki: wydobywczy,
hutniczy
26%
2.
Przemysł lekki
12%
3.
Przetwórstwo surowców zwierzęcych
7%
4.
Budownictwo
7%
5.
Handel i gastronomia
5%
6.
Sektor finansowy, banki,
ubezpieczenia
4%
7.
Turystyka
2%
8.
Inne
37%
Źródło: Opracowanie własne na podst.: Mongol uls dahi gadaadyn shuud horongo oruulalt. Gadaad horongo oruulalt, gadaad hudaldaany agentlag, UB 2003-06-05.
We wrześniu 2002 roku w Ulaanbaatar odbyło się forum promocji inwestycji zagranicznych. Pozytywny wpływ promocji Mongolii na świecie i poprawiającą się koniunkturę na rynku krajowym można zaobserwować na podstawie wzrastającej wartości inwestycji zagranicznych w Mongolii – rok 2000 przyniósł 85 mln dolarów inwestycji, rok 2001 – 126 mln dolarów, a rok 2002 to inwestycje warte 170 mln dolarów.